Vending Pazardaki Gelişmeler

Son yıllarda Türkiye'deki genel ekonomik durumun yükselmesi 2006 yılında
vending sektörünü olumlu yönde etkilediği görülmektedir. İşyerlerinde ve kamu kurumlarında, yani fiyat konusunda geleneksel olarak hassasiyet gösterilen noktalarda dahi tüketimin artmış olduğu görülmektedir. İtalyan kahve çeşitlerine yoğun ilginin gösterilmekte olması hem sıcak içecek otomatlarının sayısının artmasınai hem de bu otomatlarda satılan Cappucino, Latte Macchiato gibi kahve çeşitlerinin fiyatlarının yükselmesine neden olmuştur.

Eskiden de olduğu gibi otomatların bürolarda ve üretim tesislerinde yoğunlaşmış olduğu ve çalışanların gereksinimlerini karşılamaya yönelik kullanıldıkları görülmektedir. Alman ekonomisinde yaşanan yapısal değişiklik kendini en fazla bu alanda belli etmektedir. Sanayi sektöründeki bazı işletmelerin kapatılması veya personel tasarrufuna gidilmesi dolayısıyla bir
taraftan otomatların sayısı azalırken, diğer taraftan yeni kurulmuş olan küçük işletmelerde –artık ekonomik açıdan karlı  olmayan– kantinlerin yerini otomatların aldığı görülmektedir. Bürolarda da –evlerde olduğu gibi– kahve çeşitleri temin edilebilen küçük masa üstü otomatlar giderek daha fazla tercih edilmektedir.

Satış Rakamları

Alman Satış Otomatları Birliği (BDV) tarafından yapılan hesaplara göre Türkiye deki içecek ve gıda otomatlarından yapılan ürün satışlarının cirosu 2006 yılında bir önceki yıla oranla %5 yükselmiştir.

2006 yılı içinde otomatlardan yapılan, sandviç, sıcak içecek ve diğer gıda ürünlerinin toplam cirosu yaklaşık 2,415 milyar Euro olarak tespit edilmiştir. Bu cironun ürünlere göre dağılımı ise aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:

Sıcak içecek otomatları
926 M €

Soğuk içecek otomatları
895 M €

Sandviç türü ürünlerin satıldığı otomatlar
356 M €

Gıda ürünleri otomatları
232 M €

Dondurma otomatları
6 M €

Toplam
2.415 M €


Sektörel Yapı

İçecek ve gıda otomatları işleten bağımsız firmaların sayısının Almanya genelinde 1.000 dolayında olduğu tahmin edilmektedir. Özellikle de "Ich-AG" olarak tanımlanan ve tek kişi tarafından kurulacak firmaların teşvik edilmekte olması dolayısıyla yeni şirketlerin kurulmakta olduğu dikkat çekmektedir. Otomat işleten firmaların büyük bölümü bölgesel veya yerel düzeyde, sadece birkaç tanesi ülke genelinde faaliyet göstermektedir.

Otomatlarda Başarı Faktörleri

Otomatlar yoğun talep görüyorlar. Modern insan teknolojiye olumlu şekilde yaklaşıyor. Otomatlara her yerde rastlamak mümkün oluyor. Nakit paranın %70'i para otomatlarından dağıtılıyor. Otomatlardan bilet, posta pulu ve günlük yaşamda kullanılan ürünler, özellikle de içecek ve gıda ürünlerini temin  edebiliyoruz. Günümüzde işyerlerinde personelin ara öğün gereksinimi
gıda ve içecek otomatlarından karşılanmaktadır.  Alman Satış Otomatları
Birliği (BDV) tarafından 2005 yılında gerçekleştirilen tüketici
araştırmasına göre tüketiciler, özellikle alışveriş merkezlerine uzak
yerleşim bölgelerinde otomatların sayısının artırılmasını talep ediyorlar.

İnsanların beslenme alışkanlıkları artık değişmiş bulunuyor. Yeni sloganı
"karnını bulunduğun yerde doyur" oluşturuyor. Toplum sürekli hareket halinde
bulunuyor. Bu nedenle de her yerde yemek yemek veya birşeyler içmek mümkün
olabiliyor. "Coffe-to-go" artık dünya çapında bir fenomen haline geldi.
7gün/24saat kesintisiz hizmet veren ve az yer kaplayan otomatlar
tüketicilerin bu yöndeki taleplerini karşılamak için yeterli oluyor.

Bu tür otomatlarda satılan kahve, kahveli ürünler, kakao, çay ve çorbalar
giderek daha nitelikli ve daha çeşitli hale geldi. Kahve kalitesi de
kaynatma tekniklerinin ilerlemiş olması dolayısıyla kafelerde sunulan
kahvelerin kalitesine ulaştı. Bu nedenle Almanların en fazla tercih
ettikleri içecek olan kahve için bu tür otomatlar önemli bir satış kanalı
oluşturuyor.

Güvenilirlik, optik algılama ve kullanım kolaylığı gibi özellikler bu
cihazların beklentileri yüksek tüketici kesimine dahi hitap edebilmesini
sağlıyor.

Otomatlardaki ürün çeşidinin esnekliği sayesinde bu otomatları işleten
firmalar kısa sürede güncel beslenme trendlerine (örneğin düşük kalorili
gıdalar veya organik ürünler) uyum sağlayabiliyorlar.

Satış otomatları giderek "müşteriye hizmet" amacıyla kullanılıyor. Artık
resmi dairelerde ve mahkemelerde bile ziyaretçilere hizmet verebilmek
amacıyla otomatların yerleştirilmiş olduğunu görüyoruz.

Sıcak içecek otomatlarının Espresso makinalarından suda çözülebilen hazır
kahve çeşitlerini hazırlayan özel makinalara kadar uzanan seçenekler sunması
sayesinde otomatların bugüne kadar ulaşamadığı yeni Pazar degmentlerine
girebilmek mümkün olabiliyor. Günümüzde otomatlara otellerin kahvaltı
bölümlerinde veya konferans salonlarında veya müzelerin kafeteryalarında
rastlayabiliyoruz. Masa üstü, sıcak içecek otomatları geçiğimiz yıllarda
özellikle gastronomi sektöründe daha fazla kullanılmaya başlandı.
Espresso'nun tüketici için bu denli ulaşılabilir olmasında küçük otomatların
yaygınlaşması önemli rol oynadı.

Büyük gıda firmalarının vending sektöründeki girişimlerini giderek
yoğunlaştırması hem sektörün kendine güvenini, hem de tüketicilerin
otomatlara duydukları güveni artırdı.

Satış otomatlarını işleten firmalar günümüzde artık bu alanda
profesyonelleşmiş bulunuyor. Kahve ürünleri konusunda uzmanlaşmış
olmalarının yanısıra elektronik, ödeme sistemleri, cihaz ve gıda güvenliği
gibi konularda da bilgi ve deneyim kazanmış bulunuyorlar.

Otomatlar pozitif imajları dolayısıyla artık modern televizyon filmlerinin
vazgeçilmesi unsurları haline geldiler. Bu gelişme sektörü olumlu yönde
etkiliyor.

Otomatların giderek yaygınlaşması bu cihazların farklı ürünlerin dağıtımı
için kullanılmasına ilişkin yeni fikirlerin geliştirilmesine katkıda
bulunuyor: Otomatlarda alışılagelmiş gıda ürünlerinin yanısıra kitap, tamir
araç ve gereçleri, kadın iç çamaşırı, pil, cep telefonu, şemsiye, sanat
eserleri, vücut bakım ürünleri, olta yemi gibi ürünler de satılmaya
başlandı. Ayrıca sanayi tesislerinde de aletlerin veya  güvenlik
malzemelerinin dağıtımı için otomatlardan yararlanılmaya başlandı.

Sektörel Sorunlar Türkiye'de birçok yerleşim bölgesinde gıda ve içecek
temini açısından sorunlar yaşanıyor olmasına rağmen, yerel yönetimler
yolların üzerine gıda ve içecek otomatları yerleştirilmesi konusunda
kısıtlamalar getiriyorlar. Alman Satış Otomatları Birliği bu nedenle imar
düzenine ve imar planına ilişkin yasaların liberalleştirilmesinin zorunlu
olduğunu belirtiyor.

Vending Sektörünün Güncel Konuları

Halen Türkiye'de 1500 otomatta uygulanan veri alma veya veri aktarma işlemi
tüketici açısından kolaylık sağlamanın yanısıra bakım giderlerinin de
azaltılmasını sağlayacak.

Otomatlardaki ödeme seçenekleri giderek artıyor. Her ne kadar halen
otomatların büyük bölümü madeni para ile çalışıyor olsa da, satış
otomatlarının %25'inde nakit para kullanılmaksızın ödeme yapılabiliyor.
İşyerlerinde kullanılan otomatlar ise kredi kartı ile çalışıyor. Ayrıca
madeni paranın yanısıra kağıt para kabul eden otomatların sayısı da gün
geçtikçe artıyor.

Cep telefonu aracılığıyla ödeme yapabilen otomatların kullanımı teknşk
açıdan mümkün olmakla beraber, henüz otomat işleticilerinin ve tüketicilerin
tümünü kapsayan bir sistem kurulamadığı için bu tür bir uygulama
gerçekleşemiyor.

Kamuya açık alanlarda kullanılacak otomatları kapsayan "Public Vending"
sektörü halen ciddi bir Pazar potansiyeline sahip bulunuyor. Bu tür
mekanlarda kullanılan otomatların sayısı gün geçtikçe artıyor. Bu nedenle
tren istasyonlarında, duraklarda, havaalanlarında, spor merkezlerinde, yapı
marketlerinde, idari makamlarda ve hastane gibi diğer kamu alanlarında
otomatlara daha sık rastlıyoruz.

Bürolarda kahve servisi verilen bölümlerde kahve termoslarının yerini küçük
masa üstü kahve otomatlarının aldığını görüyoruz. Bu tür cihazlarla
çalışanlara daha fazla seçenek sunulması, otomatların daha fazla kabul
görmesini sağlıyor.


Organik ürünlere ve sağlıklı ürünlere yönelik talep –sektör henüz bu konuda
ciddi bir girişim başlatmamış olsa dahi– vending sektörü üzerinde de etkili
olmaya başladı.

Sonuç

Otomatlarda satılan gıda ürünleri ve içeceklerin satışında 2007 yılının ilk
üç ayında görülen artış baz alındığında vending sektörünün bu yıl da
belirgin bir büyüme kaydedeceği tahmin ediliyor.

Bu gelişmeye dayalı olarak otomat üretcilerinin ve otomatlara ürün veren
üreticilerin ciroları da olumlu yönde gelişecek.